Het publieke omroepbestel

Veel is gezegd, veel is geschreven. Medy van der Laan is op 30 januari a.s. te gast bij cafépolitiek.nl. Zij heeft grootse plannen met het publieke omroepbestel. Het huidige bestel is niet meer van deze tijd, de kijkcijfers en STER-inkomsten lopen terug en er moet snel iets gebeuren voordat de commerciële pulp de gedegen, inhoudelijke programmering van de publieke omroepen (die betekenis moeten hebben voor de samenleving) naar de vergetelheid verwijst. Gerichte actie is vereist en die zal er in 2008 ook komen, of de markt, de publieke omroep (ja, voor mij zijn dit nog steeds gescheiden entiteiten) en/of de burger het wil of niet.

Actie. Verandering. Meegaan met de tijd. En dat alles vervat in bijzonder aantrekkelijke, daadkrachtige retoriek. “Daar zul je blij mee zijn, Roderick!” hoor ik de lezer van mijn vorige columns denken. En dat begrijp ik best. Mijn pleidooi voor handelen in plaats van blijven hangen in het spel van probleemanalyses en het benoemen van oplossingen die de lading nauwelijks dekken, doet vermoeden dat ik een zucht van verlichting slaak als ik de woorden van Medy van der Laan hoor of lees. Maar helaas, ik moet u teleurstellen. En wel hierom.

Bindende factor?

Het hebben van een focus op handelen (vanuit het denken in mogelijkheden) betekent niet dat de basis van waaruit je dat doet (een doortimmerde visie op de toekomst die draagvlak geniet onder de meest relevante actoren binnen het krachtenveld) geen aandacht verdient. En dáár wringt bij mij de omroepschoen.

Er zijn ambitieuze plannen en het ziet er naar uit dat enkele, zo niet alle, van deze plannen zullen worden uitgevoerd. De basis van waaruit ze redeneert kernachtig samengevat: na een periode van ontzuiling zal het publieke domein zich anders willen gaan mobiliseren en nieuwe, digitale technologieën geven haar daartoe nieuwe kansen. Daarbij is convergentie het toverwoord: crossmediale aanbieding van gedigitaliseerde content. Verwacht effect: meer samenhang in de samenleving door ‘de nieuwe mobilisering’. Bovendien wordt de kloof tussen burger en overheid verkleind, omdat deze media de ene partij toegankelijker maken voor de andere. Beleidsvoornemen: versoepeling van de regels voor crossownership, maar wel onder voorwaarden die monopolies moeten gaan voorkomen.

Met het oog op morgen

De vier pijlers van Medy van der Laan’s plannen voor de publieke omroep (waarvan het bestaansrecht volgens eigen zeggen onomstreden is), genaamd “Met het oog op morgen”, in een notedop:

• Een moderne definitie van de publieke taak. Focus op functies, te weten: nieuws, opinie en debat, cultuur en educatie. De overheid bepaalt de taak en het budget en de publieke omroep dient het best werkende crossmediale pakket samen te stellen.
• Financiering. De publieke omroep moet op zoek gaan naar alternatieve inkomsten, net als de commerciële omroepen. De rek is uit de reclamemarkt en de groei zit in afrekening op basis van communicatieverkeer en geïndividualiseerde diensten. Er zit een andere bedrijfsketen aan vast.
• De nieuwe organisatie. De samenhang binnen de publieke omroepen ontbreekt. De raad van bestuur krijgt de volledige verantwoordelijkheid voor alle functies. De leden zijn geen benoemde bureaucraten, maar topmanagers.
• Openheid. Omroepverenigingen zullen hun bijdrage blijven leveren, op basis van eigen specialisaties of in zelfgekozen samenwerkingsverbanden, die mag bestaan uit partners buiten de publieke omroep. En je hebt 50.000 leden nodig om te laten zien dat je als omroep (die gebaseerd mag zijn op een levensovertuiging, maar ook een willekeurig thema) in een lacune voorziet.

En ik hoor het en ik lees het en denk (los van de vraag hoe deze pijlers onderling samenhangen): deze plannen genieten onder de actoren in het spel die het meeste gewicht in de schaal zouden moeten hebben vrij weinig steun (de markt), of men is volkomen indifferent (de burger). Zelfs de publieke omroepen zélf zien de voorgestelde aanpak niet echt zitten! Ik constateer daarmee dat geen van de door de belangrijkste spelers in het speelveld ingenomen posities de pretenties die achter de plannen zitten lijken te rechtvaardigen.

Twee ons content

Ikzelf begrijp niet goed waarom in al deze plannen een situatie wordt voorgestaan waarin alle omroepen (publiek én commercieel) vechten om zowel een plek in de reclamevijver als de gunsten van de afnemer van de aangeboden diensten (de consumerende burger), terwijl een gedeelte van die omroepen financieel en beleidsmatig gesteund wordt door de staat en een gedeelte niet. In een democratisch bestel als het onze worden algemene middelen aangewend om de mening van een minderheidsdeel binnen de samenleving op te dringen aan de meerderheid. “Neem, naast twee ons groente en twee ons fruit, nu ook dagelijks een flinke portie verantwoorde omroepcontent tot je om te voorkomen dat je in een sociaal en intellectueel vacuüm belandt!”

Ik wordt enerzijds als burger geacht te kunnen kiezen welke content mij het beste bevalt (de terugtredende overheid en een meer vrije marktwerking) terwijl anderzijds de overheid bepaalde partijen voortrekt (en daarmee dus de markt imperfect maakt) omdat ze vindt dat bepaalde content door mij bekeken dient te kunnen worden. Kennelijk ben ik niet in staat zelf te bepalen waar ik in omroepland mijn toegevoegde waarde wil halen. Ik heb geen idee wat ik goede televisie en radio vind. En erger nog: ik bevind mij niet in een staat van voldoende samenhang met de rest van de maatschappij en sta te springen om nieuwe mogelijkheden die kwaal uit te bannen.

De vraag of ik het eens ben met de plannen van Medy van der Laan is voor mij niet erg relevant. Ik ben wél bijzonder benieuwd of ze op 30 januari in staat zal blijken me voor eens en voor altijd ervan te overtuigen dat hier niet met twee maten wordt gemeten. Vooralsnog komt het hele verhaal een tikkel regentesk op me over. Waarmee het oog wat mij betreft niet op morgen, maar op gisteren staat.

Roderick

Andere Columns Café Politiek (CCP)

Sponsors

Onze sponsors stellen wij graag aan u voor.

Vrijwilligers

Graag stellen wij u aan hen voor.

Debatleiders

Graag stellen wij u aan hen voor.